เซลล์บำบัด (cell therapy) เป็นนวัตกรรมการรักษาที่จัดอยู่ในกลุ่มผลิตภัณฑ์การแพทย์ขั้นสูง (advanced therapy medicinal products) ซึ่งกำลังเปลี่ยนแปลงแนวทางการรักษาโรคมะเร็งอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง chimeric antigen receptor (CAR) T-cell therapy ที่ได้รับการอนุมัติให้ใช้ในการรักษามะเร็งทางโลหิตวิทยาที่ดื้อต่อการรักษาหรือกลับเป็นซ้ำหลายชนิด เช่น B-cell acute lymphoblastic leukemia, diffuse large B-cell lymphoma, mantle cell lymphoma, follicular lymphoma, chronic lymphocytic leukemia และ multiple myeloma เป็นต้น ปัจจุบันมีผลิตภัณฑ์ CAR-T cell ที่ได้รับการอนุมัติจากองค์การอาหารและยาของสหรัฐอเมริกาแล้วเจ็ดชนิด แต่ละกระบวนการในการรักษาด้วย CAR-T cell therapy นั้นมีความซับซ้อนอย่างมาก ทั้งในทั้งในกระบวนการผลิตเฉพาะรายผู้ป่วย การให้ยาเคมีบำบัดเพื่อลดจำนวนเซลล์เม็ดเลือดขาว (lymphodepleting chemotherapy) ก่อนการรักษา และการจัดการภาวะแทรกซ้อนเฉพาะ ได้แก่ cytokine release syndrome และ immune effector cell-associated neurotoxicity syndrome ตามที่กล่าวถึงในแนวเวชปฎิบัติ American Society for Transplantation and Cellular Therapy (ASTCT) ค.ศ. 2019 เภสัชกรจึงมีบทบาทสำคัญในการบริบาลทางเภสัชกรรมแก่ผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาด้วย CAR-T cell therapy ครอบคลุมการประเมินความเหมาะสมของผู้ป่วย การจัดการยาเคมีบำบัดร่วม การติดตามและจัดการอาการไม่พึงประสงค์ การป้องกันการติดเชื้อ การให้คำปรึกษาแก่ผู้ป่วย และการติดตามระยะยาว บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนหลักการของเซลล์บำบัดในการรักษาโรคมะเร็ง โดยเน้นที่ CAR-T cell therapy ผลิตภัณฑ์ที่มีใช้ในปัจจุบัน แนวทางการจัดการทางคลินิกตามหลักฐานเชิงประจักษ์ และการบริบาลทางเภสัชกรรมในแต่ละขั้นตอนของการดูแลผู้ป่วย รวมถึงความท้าทายและทิศทางในอนาคตในบริบทของระบบสุขภาพไทย

เซลล์บำบัด (Cell therapy), CAR-T cell therapy (Chimeric antigen receptor T-cell therapy), ผลิตภัณฑ์การแพทย์ขั้นสูง (Advanced therapy medicinal products), มะเร็ง (cancer)