หลักการและเหตุผล
ในบริบทของระบบสาธารณสุขปัจจุบัน บทบาทของเภสัชกรมุ่งเน้นในการให้บริบาลทางเภสัชกรรมเพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการใช้ยาอย่างสมเหตุผล ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพสูงสุด อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางความท้าทายด้านงบประมาณด้านสุขภาพที่จำกัดและต้นทุนการรักษาพยาบาลที่สูงขึ้น การประเมินคุณค่าของบริการทางเภสัชกรรมจึงกลายเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง เพื่อให้เกิดการยอมรับ การสนับสนุนทรัพยากร และความยั่งยืนของบริการในระยะยาว โครงการฝึกอบรมนี้จึงถูกจัดทำขึ้นเพื่อพัฒนาศักยภาพของเภสัชกรให้มีความรู้ความสามารถในการวิเคราะห์ต้นทุนและประเมินผลลัพธ์ของการบริการทางเภสัชกรรมต่างๆ ที่หน่วยงานทางเภสัชกรรมต่างๆ ได้จัดขึ้นหรือกำลังวางแผนเตรียมการดำเนินงานได้อย่างเป็นระบบ
การวิเคราะห์ต้นทุน ประกอบด้วยการวิเคราะห์ต้นทุนต่อหน่วย (Unit cost analysis) และการวิเคราะห์ต้นทุนความเจ็บป่วย (Cost of illness) ซึ่งจัดเป็นเครื่องมือพื้นฐานที่สำคัญในการบริหารจัดการบริการทางเภสัชกรรม ทำให้ผู้วิเคราะห์สามารถการทำความเข้าใจโครงสร้างทรัพยากรที่ใช้ไปสำหรับบริการนั้นๆ หรือทรัพยากรที่ใช้สำหรับการดูแลรักษาผู้ป่วยในภาวะโรคต่าง ๆ การวิเคราะห์ต้นทุนมีความสำคัญอย่างยิ่งใน ด้านการดำเนินการ (Operations) ทำให้การทราบต้นทุนที่แท้จริงของบริการ ไม่ว่าจะเป็นต้นทุนบุคลากร ค่าวัสดุอุปกรณ์ ค่าใช้สอย ค่ายาและเวชภัณฑ์หรือค่าลงทุนในครุภัณฑ์หรืออาคารที่เกี่ยวข้องกับการให้บริการและการบริบาลทางเภสัชกรรม การวิเคราะห์ต้นทุนต่อหน่วยจะช่วยให้ผู้บริหารและผู้ปฏิบัติงานสามารถวางแผนการจัดสรรทรัพยากรได้อย่างมีประสิทธิภาพ สามารถระบุจุดที่ควรปรับปรุงเพื่อลดความสิ้นเปลือง และเพิ่มผลิตภาพ (Productivity) ของการให้บริการรวมถึงการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ เช่น การพิจารณาขยายบริการใหม่ การคงไว้ซึ่งบริการเดิม หรือการลงทุนในเทคโนโลยีและนวัตกรรมต่างๆ นอกจากนี้ยังช่วยในการจัดทำงบประมาณประจำปี และสร้างความมั่นคงทางการเงินให้กับหน่วยงาน การวิเคราะห์ต้นทุนยังมีประโยชน์ต่อระบบหลักประกันสุขภาพของประเทศไทย การมีข้อมูลต้นทุนที่ชัดเจนและน่าเชื่อถือเป็นหลักฐานสำคัญในการกำหนดหรือปรับปรุงอัตราค่าบริการทางเภสัชกรรมกับผู้จ่ายเงิน (Payer) ไม่ว่าจะเป็นสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) กรมบัญชีกลาง หรือบริษัทประกันเอกชนอย่างเหมาะสม ส่วนการวิเคราะห์ต้นทุนความเจ็บป่วยจะทำให้ทราบถึงทรัพยากรที่ใช้ไปในการดูแลสุขภาพ ไม่ว่าจะเป็นต้นทุนทางตรงทางการแพทย์ ต้นทุนทางตรงที่ไม่เกี่ยวกับการแพทย์ รวมถึงต้นทุนทางอ้อมที่เกิดขึ้นในการดูแลความเจ็บป่วยในมุมมองของสถานพยาบาล มุมมองของผู้ป่วย มุมมองของผู้จ่ายเงิน (payer) รวมถึงมุมมองของสังคม
นอกเหนือจากการวิเคราะห์ต้นทุนแล้ว การประเมินผลลัพธ์ของบริการทางเภสัชกรรมว่าก่อให้เกิดผลลัพธ์ที่ดีต่อผู้ป่วยและระบบสุขภาพอย่างไรบ้างเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ที่สะท้อนคุณค่าของการบริการทางเภสัชกรรมต่างๆ โดยการประเมินผลลัพธ์ที่ครอบคลุมควรพิจารณาในหลายมิติ ตามกรอบแนวคิด ECHO Model ซึ่งประกอบด้วย (1) ผลลัพธ์ทางคลินิก (Clinical Outcome): เป็นผลลัพธ์ที่เกี่ยวข้องกับสภาวะโรคและการรักษาโดยตรง เช่น การควบคุมระดับความดันโลหิตหรือระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วย การลดอุบัติการณ์การเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากยา (ADR) การลดปัญหาในการใช้ยา (Drug-related problem) การลดอัตราการกลับมานอนโรงพยาบาลซ้ำ (Re-admission)
(2) ผลลัพธ์ทางเศรษฐศาสตร์ (Economic Outcome) เป็นผลลัพธ์ที่เชื่อมโยงโดยตรงกับการวิเคราะห์ต้นทุน โดยประเมินความคุ้มค่าของบริการ เช่น การแสดงให้เห็นว่าการให้บริบาลเภสัชกรรมสามารถลดค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลโดยรวมของระบบได้ (Cost-saving) หรือมีความคุ้มค่าเมื่อเทียบกับทางเลือกอื่น (Cost-effectiveness) ผลลัพธ์ด้านนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งการพิจารณานโยบายของผู้บริหารทั้งในระดับองค์กร และระดับประเทศ (3) ผลลัพธ์ด้านมนุษยนิยม (Humanistic Outcome) เป็นผลลัพธ์ที่สะท้อนแนวคิดการให้บริการที่มีผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง ปัจจัยที่พิจารณาของผลลัพธ์นี้ คือ การเพิ่ม คุณภาพชีวิต (Quality of Life) ของผู้ป่วย รวมถึงความพึงพอใจต่อบริการ (Patient Satisfaction) ความรู้ความเข้าใจเรื่องโรคและยา และความร่วมมือในการใช้ยา (Adherence) ที่เพิ่มขึ้นจากการจัดบริการหรือนวัตกรรมการบริการทางเภสัชกรรมต่างๆ
การประเมินผลลัพธ์ตามกรอบ ECHO Model นี้ สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้กับบริการทางเภสัชกรรมต่างๆ เช่น การจัดบริบาลเภสัชกรรมในคลินิกเฉพาะทาง (เช่น คลินิกวาร์ฟาริน, คลินิกเบาหวาน), การบริบาลเภสัชกรรมสำหรับผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยใน, การประเมินผลลัพธ์ของนวัตกรรมการบริการ ตลอดจน การประเมินผลเชิงการบริหารจัดการคลังยาและเวชภัณฑ์ ที่ส่งผลต่อการลดมูลค่ายาหมดอายุและเพิ่มประสิทธิภาพการเข้าถึงยา
อย่างไรก็ตาม สภาเภสัชกรรมในฐานะองค์กรวิชาชีพ ได้ให้ความสำคัญใน การสร้างเสริมศักยภาพให้แก่เภสัชกรทั่วประเทศ ให้มีเครื่องมือและความสามารถในการพิสูจน์คุณค่าของงานบริการที่ตนรับผิดชอบ ซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนางานบริการเภสัชกรรมให้มีคุณภาพ เป็นที่ยอมรับ และสร้างความเข้มแข็งให้แก่ระบบสุขภาพของประเทศได้อย่างยั่งยืนต่อไป จึงสนับสนุนให้สถาบันการศึกษาจัด "โครงการจัดการฝึกอบรมและฝึกปฏิบัติฯ" นี้ขึ้น อ
เพื่อสนองต่อนโยบายของสภาเภสัชกรรม สาขาวิชาเภสัชศาสตร์สังคมและการบริหาร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร จึงได้กำหนดกรอบสำหรับเพิ่มพูนความรู้ความเข้าใจเชิงลึกและทักษะในการออกแบบการศึกษา การเก็บข้อมูล การวิเคราะห์ต้นทุน และการเลือกใช้เครื่องมือในการประเมินผลลัพธ์อย่างเป็นระบบและมีมาตรฐานทางวิชาการ โดยกำหนดดำเนินโครงการในรูปแบบการประชุมวิชาการ ภาคบรรยาย 1 ช่วง (ระหว่างวันที่ 2-4 กุมภาพันธ์ 2569) มุ่งเน้นการเรียนรู้หลักการและความสำคัญของการวิเคราะห์ต้นทุนและการประเมินผลลัพธ์ด้านสุขภาพตาม ECHO model ภาคปฏิบัติการ 2 ช่วง ปฏิบัติการช่วงที่ 1 (ระหว่างวันที่ 18-20 พฤษภาคม พ.ศ.2569) มุ่งเน้นขั้นตอนการวิเคราะห์ต้นทุนต่อหน่วยในงานเภสัชกรรม ปฏิบัติการช่วงที่ 2 (ระหว่างวันวันที่ 24-26 มิถุนายน พ.ศ. 2569) มุ่งเน้นการปฏิบัติจริงเกี่ยวกับการประเมินผลลัพธ์ของการจัดบริการทางเภสัชกรรม เพื่อให้ผู้เข้าร่วมโครงการสามารถนำความรู้และทักษะไปประยุกต์ใช้ในการประเมินต้นทุนและผลลัพธ์ของการบริการทางเภสัชกรรมที่เกิดขึ้นจริงหรือกำลังวางแผนในการดำเนินการในหน่วยงานทางเภสัชกรรมได้อย่างมีประสิทธิภาพ
วัตถุประสงค์
1. เพื่อให้ผู้เข้าร่วมโครงการเข้าใจหลักการและความสำคัญของการวิเคราะห์ต้นทุนและการวัดผลลัพธ์ทางสุขภาพของการบริการทางเภสัชกรรม
2. เพื่อให้ผู้เข้าร่วมโครงการสามารถวิเคราะห์ต้นทุนและประเมินผลลัพธ์ทางสุขภาพของการบริการทางเภสัชกรรมได้
3. เพื่อให้ผู้เข้าร่วมโครงการสามารถนำผลลัพธ์จากการวิเคราะห์ต้นทุนและการประมินผลลัพธ์ทางสุขภาพมาใช้ประกอบการตัดสินใจในงานเภสัชกรรมได้