หลักการและเหตุผล
ปัจจุบันอุตสาหกรรมยากำลังเผชิญกับความท้าทายจากความซับซ้อนของกระบวนการวิจัยและพัฒนา การผลิต การควบคุมคุณภาพ ตลอดจนการกำกับดูแลด้านกฎหมายและมาตรฐานสากล ซึ่งต้องอาศัยความแม่นยำ ความรวดเร็ว และการตัดสินใจบนพื้นฐานของข้อมูลจำนวนมาก ความก้าวหน้าของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) จึงมีบทบาทสำคัญในการยกระดับประสิทธิภาพของอุตสาหกรรมยาในทุกมิติ ตั้งแต่การค้นคว้ายาใหม่ (Drug discovery) การออกแบบตำรับและระบบนำส่งยา (Drug formulation design) การเพิ่มประสิทธิภาพกระบวนการผลิต (Process optimization) การควบคุมคุณภาพ (Quality control) การประกันคุณภาพ (Quality assuarance) ไปจนถึงการบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทานที่ครอบคลุมระบบคุณภาพด้านยาตามแนวคิด Pharmaceutical Industry 4.0
ภายใต้บริบทของการนำ AI ไปใช้จริงในภาคอุตสาหกรรม เทคโนโลยี AI ไม่ได้ทำงานอย่างเดียว แต่ถูกผสานร่วมกับระบบ Internet of Things (IoT) หุ่นยนต์อุตสาหกรรม (Robotics) และอัลกอริทึมการเรียนรู้ของเครื่องขั้นสูง เพื่อสร้างระบบการผลิตอัจฉริยะที่สามารถเก็บข้อมูลแบบเรียลไทม์ วิเคราะห์แนวโน้ม ตรวจจับความผิดปกติ และปรับปรุงกระบวนการผลิตได้โดยอัตโนมัติ ตัวอย่างเช่น การใช้เซนเซอร์ IoT เชื่อมต่อกับ AI เพื่อควบคุมพารามิเตอร์สำคัญในขั้นตอนการผลิตต่างๆ ที่สำคัญ การใช้หุ่นยนต์ที่ขับเคลื่อนด้วย AI ในการจัดการวัตถุดิบ การตรวจสอบคุณภาพผลิตภัณฑ์ด้วยระบบ Computer Vision หรือการใช้ Generative AI เพื่อสนับสนุนการออกแบบตำรับ การจำลองกระบวนการ และการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ในโรงงานผลิตยา ตัวอย่างทั้งหมดนี้ช่วยเพิ่มความแม่นยำในการผลิต ลดความสูญเสียจากควาบกพร่องของการทำงาน ลดการพึ่งพาการตัดสินใจของมนุษย์ และเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมยาอย่างเป็นรูปธรรม
อย่างไรก็ตาม การประยุกต์ใช้ AI ในอุตสาหกรรมยายังคงต้องอาศัยความเข้าใจเชิงลึกทั้งด้านเทคโนโลยี ข้อมูล และมาตรฐานคุณภาพ ตลอดจนกรอบการกำกับดูแลที่เหมาะสม เช่น ICH Q8/Q9/Q10, หลักการ Data Integrity, แนวคิด AI Governance และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การนำเทคโนโลยี AI มาใช้เกิดประโยชน์สูงสุด มีความน่าเชื่อถือ โปร่งใส สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ และสอดคล้องกับข้อกำหนดของหน่วยงานกำกับดูแลในระดับสากล ทั้งในด้านการวิจัยและพัฒนายา การผลิต การควบคุมคุณภาพและประกันคุณภาพ และการเฝ้าระวังความปลอดภัยหลังการวางจำหน่ายผลิตภัณฑ์ยา
สาขาเภสัชกรรมอุตสาหการ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร เป็นหน่วยงานหนึ่งที่สามารถสนับสนุนการเติบโตของอุตสาหการยาในประเทศไทย ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญในการเพิ่มพูนองค์ความรู้ให้แก่ผู้ประกอบการ ตลอดจนเป็นเวทีแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ ประสบการณ์ ความเป็นไปได้ และข้อจำกัดของการใช้งานปัญญาประดิษฐ์ สำหรับอุตสาหกรรมยา เพื่อเสริมสร้างความเข้าใจร่วมกันเกี่ยวกับการประยุกต์ใช้ AI, IoT และ Robotics ในอุตสาหกรรมยาอย่างถูกต้องและเป็นระบบ ตลอดจนส่งเสริมการพัฒนาและการใช้งานเทคโนโลยีดิจิทัลที่สอดคล้องกับมาตรฐานสากล อันจะนำไปสู่การยกระดับคุณภาพ ประสิทธิภาพ และความยั่งยืนของอุตสาหกรรมยาไทยในระยะยาว